Berganoa

Bubalus quarlesi

foto gemaakt in Zoo Krefeld 14-04-2026

De Berganoa, ook wel bekend onder de wetenschappelijke naam Bubalus quarlesi of simpelweg als de Berg-anoa, is een fascinerend dwergrund dat uitsluitend voorkomt op het Indonesische eiland Sulawesi en het nabijgelegen eiland Buton. In tegenstelling tot veel andere runderen geeft dit dier de voorkeur aan afgelegen, hooggelegen gebieden met dichte vegetatie, vaak ver verwijderd van menselijke nederzettingen. De herkomst van de Berganoa is dan ook nauw verbonden met de unieke biodiversiteit van Sulawesi, waar de geografische isolatie heeft geleid tot de evolutie van diverse bijzondere diersoorten die nergens anders ter wereld te vinden zijn. Het zijn schuwe, solitaire dieren die zich voornamelijk voeden in de vroege ochtenduren. Hun dieet bestaat uit een breed scala aan plantaardig materiaal, waaronder grassen, varens, jonge scheuten en gevallen vruchten die ze vinden in de schaduwrijke ondergroei van de ongerepte tropische bergbossen.

De herkenbaarheid van de Berganoa zit hem vooral in zijn compacte en robuuste bouw; het is de kleinste van alle wilde runderen ter wereld. Met een schouderhoogte van gemiddeld slechts 70 centimeter oogt hij eerder als een stevig gebouwde antilope dan als een klassieke koe. De vacht is doorgaans diep donkerbruin tot zwart en is opvallend dikker en wolliger dan die van zijn verwanten in de laagvlakten, wat een noodzakelijke aanpassing is aan de koelere temperaturen en de hoge luchtvochtigheid in de bergen. Een kenmerkend detail zijn de lichte, bijna witte markeringen boven de hoeven, die doen denken aan kleine 'sokken', en soms witte vlekken op de keel of boven de ogen. De hoorns zijn kort, relatief recht en schuin naar achteren gericht, parallel aan de lijn van het voorhoofd. Ze hebben een ronde doorsnede aan de basis en lopen uit in een scherpe punt, wat ze tot geduchte verdedigingsmiddelen maakt wanneer het dier zich in het nauw gedreven voelt in het dichte struikgewas.

Wat betreft vergelijkbare soorten wordt de Berganoa vrijwel altijd in één adem genoemd met de Laaglandanoa (Bubalus depressicornis). Hoewel ze uiterlijk sterk op elkaar lijken, zijn er wezenlijke verschillen. De Laaglandanoa is aanzienlijk groter en heeft een dunnere vacht die op latere leeftijd zelfs deels kan verdwijnen. Het belangrijkste technische verschil zit echter in de vorm van de hoorns: die van de Laaglandanoa zijn aan de basis driehoekig van vorm, terwijl die van de Bergkarbouw altijd rond blijven. Bovendien leeft de Laaglandanoa in de moerassige laaglandbossen, terwijl de Berganoa specifiek de steile hellingen opzoekt. Een andere verre verwant is de Tamaroe van de Filipijnen, maar deze is groter en mist de specifieke wollige vacht die zo typerend is voor de bewoner van de bergen van Sulawesi.

De huidige status van de Berganoa is helaas kritiek; de soort wordt door de IUCN geclassificeerd als 'Bedreigd' (Endangered). De populatie is de afgelopen decennia drastisch afgenomen en wordt momenteel geschat op minder dan 2500 volwassen individuen, verspreid over kleine, geïsoleerde groepen. De voornaamste bedreigingen zijn de voortdurende ontbossing voor goudwinning en landbouw, waardoor hun leefgebied steeds verder versnippert. Daarnaast vormt de illegale jacht een groot probleem; het dier wordt gejaagd voor zowel het vlees als voor de hoorns, die lokaal als trofee of medicijn worden verhandeld. Omdat de voortplanting bij deze runderen traag verloopt, is het voor de populatie zeer moeilijk om zich te herstellen van deze verliezen. Intensieve beschermingsprogramma's en het strikt handhaven van reservaten op Sulawesi zijn dan ook van levensbelang om dit unieke, prehistorisch ogende rund voor uitsterven te behoeden.

Deze soort heb ik het laatst in Zoo Krefeld gezien en gefotografeerd op 14-04-2026.

Deze soort heb ik gezien in Zoo Krefeld