Leljacana

Jacana jacana

foto gemaakt in Zoo Krefeld 14-04-2026

De Leljacana, wetenschappelijk bekend als Jacana jacana, is een opvallende waadvogel die behoort tot de familie van de jacana's (Jacanidae). Het dier heeft een omvangrijk herkomstgebied dat zich uitstrekt over grote delen van Zuid-Amerika, van Panama en Trinidad tot ver in Argentinië en Uruguay. Ze zijn onlosmakelijk verbonden met waterrijke gebieden en worden voornamelijk aangetroffen in zoetwatermoerassen, ondiepe meren en langzaam stromende rivieren waar veel drijvende waterplanten, zoals waterlelies, aanwezig zijn. Door hun unieke anatomie kunnen ze over deze drijvende vegetatie lopen, wat hen in veel talen de bijnaam 'leliestappers' of 'Jezusvogels' heeft opgeleverd. De Leljacana is een bewoner van open landschappen en wordt vaak gezien terwijl hij behendig over het wateroppervlak foerageert op zoek naar insecten, kleine ongewervelden en zaden die op of tussen de planten te vinden zijn. Ze staan bovendien bekend om hun bijzondere sociale structuur; bij deze soort zijn de rollen vaak omgedraaid, waarbij het vrouwtje territoria verdedigt en het mannetje de zorg voor de eieren en de jongen op zich neemt.

Wat betreft de herkenbaarheid is de Leljacana een van de meest karakteristieke vogels van de Zuid-Amerikaanse wetlands. De volwassen vogel heeft een opvallend verenkleed met een kastanjebruine tot diep donkerbruine rug en vleugels, terwijl de kop, nek en borst diepzwart zijn. Het meest kenmerkende detail – waaraan hij zijn Nederlandse naam dankt – is de vlezige, helderrode lellen en het frontale schild op het voorhoofd. De snavel is opvallend geel. Een verrassend kenmerk wordt pas zichtbaar wanneer de vogel opvliegt; de hand- en armpennen van de vleugels zijn namelijk fel geelgroen van kleur, wat in vlucht een prachtig contrast vormt met de donkere rest van het lichaam. Bovendien bezitten ze scherpe sporen aan de bocht van hun vleugels, die ze gebruiken bij territoriale gevechten. De meest opvallende fysieke eigenschap zijn echter de buitenproportioneel lange tenen en nagels. Deze extreem grote voeten verdelen het gewicht van de vogel over een groot oppervlak, waardoor hij letterlijk over drijvende bladeren kan rennen zonder erdoorheen te zakken.

Er zijn enkele vergelijkbare soorten waarmee de Leljacana verward kan worden, met name de Noordelijke jacana (Jacana spinosa). Deze soort komt voor in Midden-Amerika en Mexico en de gebieden overlappen elkaar slechts in een klein deel van Panama. Het belangrijkste verschil tussen beide vogels is de kleur van het frontale schild en de lellen; bij de Noordelijke jacana zijn deze geel, terwijl ze bij de Leljacana felrood zijn. Voorheen werden deze twee soorten vaak als één enkele soort beschouwd, maar op basis van hun uiterlijke kenmerken en verspreiding worden ze nu als aparte soorten erkend. Andere jacana-soorten, zoals de Afrikaanse jacana, leven in totaal andere werelddelen en hebben vaak een meer bruin-witte tekening, waardoor verwarring in het wild nagenoeg uitgesloten is.

De huidige status van de Leljacana is zeer stabiel en positief. De soort wordt door de IUCN geclassificeerd als 'Niet Bedreigd' (Least Concern). Dit is te danken aan het enorme verspreidingsgebied en het feit dat de vogel zich relatief gemakkelijk aanpast aan door de mens gemaakte waterrijke gebieden, zoals rijstvelden en irrigatiekanalen. Hoewel habitatverlies door de drooglegging van moerassen voor landbouw lokaal een probleem kan zijn, is er op dit moment geen sprake van een directe bedreiging voor de totale populatie. De Leljacana blijft een algemene en veel geziene verschijning in de waterrijke vlaktes van het Zuid-Amerikaanse continent, waar zijn aanwezigheid vaak een teken is van een gezond en voedselrijk ecosysteem.

Deze soort heb ik het laatst in Zoo Krefeld gezien en gefotografeerd op 14-04-2026.

Deze soort heb ik gezien in Zoo Krefeld