Zwartgestreepte kopstaander

Leporinus fasciatus

foto gemaakt in Blijdorp Rotterdam 17-12-2025

De zwartgestreepte kopstaander (Leporinus fasciatus) is een fascinerende zoetwatervis die behoort tot de familie Anostomidae. De herkomst van deze soort ligt diep in het hart van Zuid-Amerika, waar hij een breed verspreidingsgebied heeft in de stroomgebieden van de Amazone en de Orinoco, evenals in de rivieren van Guyana, Suriname en Frans-Guyana. De vis geeft de voorkeur aan matig tot snelstromend water met veel zuurstof en wordt vaak aangetroffen in gebieden met rotsachtige bodems of tussen gezonken hout en wortels. In het wild kan deze vis een lengte bereiken van ongeveer 30 centimeter, wat hem tot een van de grotere bewoners van de middelste en onderste waterlagen in zijn habitat maakt.

De herkenbaarheid van de zwartgestreepte kopstaander is uitzonderlijk groot, voornamelijk door zijn unieke zwemhouding waaraan hij zijn Nederlandse naam ontleent. De vis zwemt en rust namelijk in een karakteristieke hoek van ongeveer 45 graden, met de kop naar beneden gericht. Deze houding is niet toevallig; het stelt hem in staat om efficiënt te grazen op algen en kleine ongewervelden die zich op de bodem of op ondergedompelde objecten bevinden. Het lichaam is slank en sigaarvormig, met een opvallende kleurtekening van negen tot elf verticale zwarte banden op een heldergele tot goudkleurige achtergrond. Een interessant biologisch feit is dat het aantal banden toeneemt naarmate de vis ouder wordt; jonge exemplaren beginnen met slechts vijf banden, die zich gedurende de groei splitsen tot het uiteindelijke volwassen patroon. De snuit is spits en de mond is klein, wat typerend is voor de familie van de kopstaanders.

Wat betreft vergelijkbare soorten wordt de Leporinus fasciatus regelmatig verward met de Leporinus affinis. Deze twee soorten lijken op het eerste gezicht bijna identiek door hun geel-zwarte streeppatroon en vergelijkbare lichaamsbouw. Het belangrijkste verschil is echter te vinden in de vorm van de vinnen en de details van de banden. Bij de Leporinus affinis zijn de lobben van de staartvin vaak iets ronder van vorm en lopen de zwarte banden op een subtiel andere wijze door over de rugzijde. Er zijn ook andere kopstaanders binnen hetzelfde geslacht, zoals de achtstreepkopstaander (Leporinus octofasciatus), maar deze heeft doorgaans een minder intens geel contrast en een afwijkend aantal banden. Desondanks blijft de zwartgestreepte kopstaander de meest iconische vertegenwoordiger van dit geslacht.

De huidige status van de zwartgestreepte kopstaander wordt over het algemeen als stabiel beschouwd. Hoewel de soort nog niet volledig is geëvalueerd door de IUCN voor alle regio's, wordt hij in zijn verspreidingsgebied doorgaans geclassificeerd als 'Niet bedreigd' (Least Concern). De soort is zeer wijdverspreid in de grote riviersystemen van Zuid-Amerika en er zijn momenteel geen aanwijzingen dat de populaties onder zware druk staan. Hoewel de vis lokaal soms wordt gevangen voor consumptie en op grote schaal wordt geëxporteerd voor de internationale aquariumhandel, is hij veerkrachtig genoeg om deze druk te weerstaan. De grootste indirecte bedreiging vormt, zoals bij veel Amazonevissen, de degradatie van de habitat door menselijke activiteiten, maar vooralsnog wordt de soort als ecologisch veilig beschouwd.

Deze soort heb ik het laatst in Blijdorp gezien en gefotografeerd op 17-12-2025.

Deze soort is ook bekend onder de naam(en) kwana

Deze soort heb ik gezien in Blijdorp